• Cagdas Arman Bulut

Koku Algısı

Koku; lezzetin, duyguların ve anıların anahtarıdır..

Burnumuz sayesinde koku alabiliyoruz fakat bu kimyasal duyunun bize yaşattığı deneyim biraz daha derin. Özellikle bu alanda çalışan kişilerin yani koku uzmanlarının herhangi bir maddeyi nasıl deneyimlediğini bu yazımda kısaca özetlemeye çalışacağım.

Öncelikle, koku için burnumuzun sağlıklı şekilde görevini yerine getirmesine ihtiyacımız var. Bu o kadar önemli bir durum ki, burnumuz tıkalı olduğunda hiçbir şeyin lezzetini algılayamazsınız. Hatta koku duyusunu kaybetmiş kişilerin ağır depresyona girdiği, işin ucunun intihara kadar gittiği görülmüştür.


Burnumuzda kimyasal duyu algaçları mevcuttur. Bu algaçlar geliştirildiği takdirde 10.000 kokuyu ayırt edebilecek duruma gelinebilir. Bir maddenin kokusu olması için içeriğinde kimyasal madde barındırması gerekir. Örnek olarak muz kokusunun kimyasal karşılığı aslında isobutil asetattır. Bir diğer deyişle isobutil asetat barındıran herhangi bir maddeden muz kokusu alırsınız, içerisinde muz meyvesi olmasa bile! Bu gıda sektöründe oldukça kullanılan bir yöntemdir, kimilerine göre de hile. Burun çatısında bulunan algaçlar bu kimyasal maddeleri yakalar ve burun reseptörlerine iletir. Reseptörler bir piyano gibi çalışmaktadır, piyanonun farklı tuşlarına basıldığında nasıl farklı sesler çıkıyorsa reseptörlerde yakaladıkları kimyasalları sınıflandırarak, beynimize sinyal göndererek kokladığımız maddeyi biçimlendirmektedir. Kimyasallar sayesinde beynimize karanfil, portakal, kimyon gibi farklı kokuları algılatmak mümkün. Burada önemli olan belleğimizde bu gönderilen mesajın bir yeri olması gerekiyor yani muz kokusunu biliyorsanız daha önce deneyimlediyseniz ancak ve ancak onun muz olduğunu bilebilirsiniz. Başta bahsettiğimiz gibi geliştirilebilme prensibi bu şekilde ortaya çıkmıştır. Uzmanlar, koku setleri ile burunlarını farklı sınıflandırmalar için eğitirler. Siz eğer hiç ejder meyvesi koklamadıysanız bunu sınıflandırmanız mümkün değildir.


Yaşadığımız çevre, alışkanlıklar ve hatıralar da koku algısı üzerinde oldukça etkilidir. Hindistan gibi koku cenneti (bana göre cehennemi) olan bir ülkede yaşayan bir kişinin, her gün sokakta binlerce kokuyu bir arada duyduğu süreçte bu kokuları ayırt etme yeteneği azalmaktadır. Alışkanlık, farkındalığı köreltir buna koku desensitizasyonu denilmektedir. Anıların yarattığı farklılık size herhangi bir yiyecek üzerine kötü bir anınız bulunduğunda herkesin bayılarak kokladığı o koku sizde farklı psikolojik etkiler bırakır. Bir kokuyu koklayıp geçmişe dönmek, yaşanılan anıları da canlandırmak mümkündür. 90’lı yıllarda satılan kokulu silgileri şuan koklama şansı bulduğumuzda kendimizi tekrar okul sıralarında bulabiliriz.


Özetle burun sizi geçmişe götürebilmekte, farklı duygular yaşatabilmekte ve yaşamdan keyif almanızı sağlayabilmektedir..


Not: Burnumuzun çalışma prensibini basitçe yapabileceğimiz test ile koku duyusunu bypass ederek algıyabiliriz. Merak edenler için IGTV’de yapmış olduğum jelibon testine göz atabilirsiniz.


43 görüntüleme

Yazılarımdan email ile haberdar olun.